Klimaat


Welke erfenis willen onze politici nalaten? 


De klimaatverandering slaat nu al hard toe, vooral in ontwikkelingslanden. 
Dat is geen doemdenkerij, maar de realiteit.


Met deze kortfilm roepen we onze politici op om moed te tonen. Om niet terug te plooien binnen de eigen grenzen, maar voluit te kiezen voor internationale samenwerking en solidariteit. En om op lange termijn te durven denken. Dat is niet alleen nodig voor ons klimaat, maar ook voor armoede, ongelijkheid, migratie en mensenrechten.


Het resultaat van zo’n beleid is dat iedereen erop vooruit gaat. 
De keuzes van vandaag bepalen de wereld van morgen.


www.eenverkeerdetoekomst.be


Top


Amerikaanse bestsellerauteur David Wallace-Wells over opwarming aarde.

“Het is nog erger dan we denken”


Barbara Debusschere - De Morgen


In zijn klimaatboek De onbewoonbare aarde doet David Wallace-Wells

wat volgens sommigen niet mag in het klimaatdebat:

hij jaagt ons de daver op het lijf én hij beschuldigt.

“Toch is dit de wetenschap. Maar gelukkig klopt het niet dat paniek verlamt.

Het is vaak pas dan dat de mens in actie schiet.”


De Kardashians die geëvacueerd worden bij extreme bosbranden. Luxestad Santa Barbara die ontruimd wordt vanwege enorme modderstromen. Bosbranden in noordpoolgebied. Kaapstad dat op het nippertje ontsnapt aan ‘Day Zero’, de dag waarop er ook in de chicste flat geen water meer uit de kraan komt. Een antilopensoort die plots doodvalt omdat een bacterie door extreme hitte op tilt slaat. Temperaturen tot 78 graden. Florida dat een miljard dollar moet uitgeven tegen het wassende water. Verstikkende smog die dubbel zoveel schadelijke stoffen bevat als de allerhoogste waarde op onze gezondheidsschalen.


Het lijken ingrediënten voor een schreeuwerige rampenfilm. Maar het zijn allemaal dingen die zeer recentelijk zijn gebeurd.


Want “het is erger dan je denkt, veel erger”, zo luidt de eerste zin van David Wallace-Wells’ bestseller. “Je denkt misschien dat de klimaatverandering traag gaat”, vervolgt hij. “Dat ze ver weg is. Dat rijkdom bescherming biedt. Dat er ergens in de geschiedenis van de mensheid een parallel te vinden is qua omvang of reikwijdte van deze bedreiging, die ons het vertrouwen kan geven dat we haar het hoofd kunnen bieden. Dat is allemaal niet waar.”


Vervolgens legt Wallace-Wells, adjunct-hoofdredacteur van New York Magazine, in twaalf hoofdstukken uit hoe de wereld eruitziet bij twee tot vier graden opwarming, het pad dat we zijn ingeslagen. Alleen al de titels, zoals ‘Hittesterfte’, ‘Honger’, ‘Verdrinking’ en ‘Economische ineenstorting’, jagen de lezer de stuipen op het lijf. Ergens in het midden, wanneer de auteur ingaat op de politieke, sociale en psychologische implicaties, schrijft hij: “Wie tot hier doorlas, is moedig.”


Nochtans vertoont Wallace-Welss geen tekenen van neerslachtigheid en hij komt al helemaal niet over als een prekerige doemdenker. Tijdens een blitzbezoek aan Amsterdam vertelt hij vertederd over zijn dochter van anderhalf. Hij doorspekt zijn zinnen met grapjes, veel kennis en nuance. En net zoals in het boek heeft hij het over zijn eigen inconsequenties.


‘Bij twee graden opwarming zou de helft van de wereldbevolking

minstens twintig dodelijke hittedagen per jaar meemaken’


Waarom een alarmistisch boek?

“De realiteit is alarmerend. Ik doe niets anders dan beschrijven wat de allerbeste wetenschappers die de allerbeste inschattingen maken over de opwarming concluderen. Ik kijk naar de voorspellingen tussen het beste scenario, namelijk twee graden opwarming, en vier graden. Momenteel stevenen we af op minstens drie graden."


“En wat de wetenschap daarover zegt, is angstaanjagend. Voor iedere halve graad opwarming stijgt de kans op gewapend conflict met tien tot twintig procent. Opwarming met 3,7 graden betekent 550 biljoen dollar aan schade of twee keer de huidige rijkdom. Bij twee graden opwarming zou de helft van de wereldbevolking minstens twintig dodelijke hittedagen per jaar meemaken."


“Wetenschappers waarschuwen dat als we op de oude voet doorgaan niet één ecosysteem veilig is, en dat er een alomtegenwoordige omwenteling aankomt waarbij er in slechts één tot twee eeuwen meer zal veranderen dan gedurende de heftigste tijden van transformatie op aarde, die zich uitstrekten over tienduizenden jaren. Als de feiten alarmerend zijn, dan moeten wij gealarmeerd zijn. Maar als ik rond me kijk, zie ik vooral onverschilligheid.”


‘Ik vind het verwaand om te beweren dat je het enkel

in hoopvolle termen over klimaat mag hebben’


Psychologen stellen dat paniek mensen verlamt.

“Dat klopt niet. Ik was voordien niet bezorgd en nu wel en dat is dankzij angst. Dit boek is de uitgewerkte versie van een artikel dat ik in 2017 op de site van New York Magazine publiceerde. Het was een tijd het meest gelezen artikel ooit. Aanvankelijk was er die kritiek dat het mensen zou verlammen. Daarop deed Nature een analyse van het onderzoek daarover. Die toonde dat het niet klopt dat enkel hoop en optimisme werken en dat angst per se blokkeert. Verschillende mensen worden op verschillende manieren geraakt. Ik vind het verwaand om te beweren dat je het enkel in hoopvolle termen over klimaat mag hebben. Er zouden geen regels mogen zijn, behalve de feiten respecteren. En wie een alarmerende toon verbiedt, doet de feiten geweld aan."


“De geschiedenis leert trouwens dat succesvolle mobilisatie meestal uit angst voortvloeit, niet uit optimisme, zoals de campagnes tegen tabak of dronken rijden. De motivatie is schrik. De VN stellen dat de klimaatcrisis een mobilisatie vereist zoals tijdens de Tweede Wereldoorlog. Die kwam er niet uit optimisme maar uit angst voor een existentiële dreiging. De opwarming is een nog veel grotere.”


U werkte met wetenschappers, maar hoe reageren ze? Vinden ze niet dat u er de ergste bevindingen uithaalt?

“Het is gewoon niet zo dat er veel geruststellend onderzoek is en ik moedwillig enkel de verontrustende kersen uitgeplukt heb. Na zes weken verkoop in de VS en Groot-Brittannië is er dan ook geen enkele kritiek. Iedere klimatoloog zal je vandaag zeggen dat wat er binnen dat bereik van twee à vier graden opwarming gebeurt schrikwekkend is. Zeker, voorspellingen zijn voorspellingen. Er zullen later wel fouten blijken in te staan, maar dat zal dan gaan over vijf of zeven en geen zes klimaatrampen tegelijk op bepaalde plekken tegen eind deze eeuw. Het brede plaatje zal binnen vijftig jaar zeker overeind staan.”


“Toen ik aan dit boek begon, waren wetenschappers nog bang om te worden weggezet als alarmist. Dat is erg veranderd sinds het laatste VN-klimaatrapport, dat voor het eerst een dramatische toon had. De wetenschap was niet nieuw, de retoriek wel. Veel wetenschappers hebben dat terecht gezien als een invitatie om de wolligheid voortaan weg te laten."


“Daarbij komen de recente rampen. Een paar jaar geleden leek spreken over steden in het Midden-Oosten waar je in de zomer niet buiten kunt komen zonder dood te vallen of Californië dat in brand staat op doemdenken. Nu gebeurt het. En mensen willen eerlijke verhalen daarover. Als journalist verbaast het me dat collega’s zo weinig doen met het epische van dit verhaal.”


Omdat het verband tussen de evacuatie van Kim Kardashian en de opwarming complex is?

“Nochtans is dat niet zo moeilijk. Over veel andere complexe oorzaak-gevolg-verbanden denken we wel helder. Als er geen snelheidslimiet is, zullen er meer verkeersongevallen zijn, maar dat wil niet zeggen dat ieder ongeval door overdreven snelheid is veroorzaakt. Wel begrijpen we dat een snelheidslimiet minder doden zal betekenen. Hoe minder mensen roken, hoe minder longkanker. Maar niet iedereen die rookt krijgt longkanker. Toch weten we dat antirookbeleid minder longkankerdoden betekent."


“De opwarming is niet de enige oorzaak van orkanen, maar ze maakt ze meer intens, waarschijnlijk en schadelijker. Bosbranden in Californië hebben vaak menselijke oorzaken, maar door de opwarming is er intensere wind en meer droog hout, waardoor diezelfde stomme sigaret nu veel meer schade aanricht dan twintig jaar geleden. Het is complex, maar klimaat is steeds vaker een beslissende factor. De Amerikaanse Defensie noemt het een ‘bedreigingsversneller’.”


‘De planeet is binnen de duur van één mensenleven

van schijnbare stabiliteit naar de rand van de afgrond gevoerd’


Sommigen zullen u ook verwijten dat u de schuld in de schoenen van één generatie schuift. Mensen schuldgevoelens aanwrijven werkt toch niet?

“Ook dat is gewoon een feit. Het is een fabel dat het klimaatprobleem zich over een langgerekte periode heeft opgebouwd. Dat pleit wie nu leeft wel vrij, maar het klopt niet. Meer dan de helft van de uitstoot door fossiele brandstoffen is de afgelopen dertig jaar uitgestoten. Het aandeel van de periode na de Tweede Wereldoorlog is ongeveer 85 procent."


“Dit is dus het verhaal van één generatie. De planeet is binnen de duur van één mensenleven van schijnbare stabiliteit naar de rand van de afgrond gevoerd. En we wisten wat we deden. Sinds de publicatie van Al Gore’s eerste klimaatboek hebben we net zo veel schade toegebracht aan het vermogen van onze planeet om het menselijk leven en de menselijke beschaving in stand te houden als in alle eeuwen en alle millennia daarvoor."


“Ik ben geen fan van beschuldigende vingertjes over individueel gedrag zoals vlees eten of het vliegtuig nemen want die keuzes doen er veel minder toe doen dan de grote, diepgaande ingrepen die nodig zijn om de maatschappij om te bouwen. Ja, met veel van ons gedrag hebben we inderdaad een negatieve impact. Als je je daarbij schuldig voelt, is dat terecht."


“Maar zonder grootschalige politieke actie is meer bio eten en meer fietsen eerder wellness. Ik zeg vrienden altijd: ‘Zet je schuldgevoel om in collectieve actie, in je stemgedrag. Want we hebben vooral beleid nodig dat een vervullend leven mogelijk maakt zonder dat zware prijskaartje. Dat dit het werk van één generatie is, vuurt mij dan net aan. Als ik denk dat de klimaatcrisis het resultaat is van Engelse industrie in de achttiende eeuw, ben ik minder gemotiveerd dan als ik weet dat de meeste uitstoot plaatsvond nadat Seinfeld voor het eerst op tv kwam.”


‘We mogen zeker niet aan klimaatrampen gaan wennen en in fatalisme vervallen’


U heeft wel nog hoop?

“Natuurlijk. Een groot misverstand is dat dit een alles-of-niets-verhaal is. Of we redden de wereld, of we gaan naar de verdoemenis. We hebben nu het stabiele klimaat dat de mensheid heeft mogelijk gemaakt verlaten, maar we zitten wel nog aan de knoppen. Er komt veel leed en destructie, maar wij beslissen hoe erg het wordt. Opwarming met twee graden betekent ook ongekende rampen, maar veel minder dan bij vier graden. Komt het toch zover en zit de wereld daardoor met honderden miljoenen vluchtelingen, twee keer zoveel oorlogen, de helft minder landbouw en een kapotte economie, dan zal dat zijn omdat we onvoldoende deden. Die verantwoordelijk is goed nieuws. Het ligt in onze handen en de middelen zijn er. We mogen zeker niet aan klimaatrampen gaan wennen en in fatalisme vervallen.”


Toch klinkt dat niet optimistisch.

(lacht) “Ook optimisme komt in gradaties. Ik denk niet dat we snel van koers gaan veranderen, maar ik denk wel dat we zeker iets gaan doen om het ergste leed te vermijden. Hoeveel is nu koffiedik kijken. Maar we kunnen het wel. En daar moeten we ons aan optrekken. Ik zie ook nu redenen tot optimisme. In de VS omarmen de Democraten een Green New Deal. En hernieuwbare energie is op veel plekken nu al goedkoper dan fossiele, wat veel sneller is dan verwacht. Ontwikkelingslanden zullen kunnen groeien en toch het klimaat sparen. Indonesië is fiks aan het groeien maar plant nu ook zijn uitstoot te halveren.”


Botsen uw inzichten niet met het vaderschap?

“Voor mij is een kind krijgen een uiting van optimisme. Het vuurt mijn engagement aan en spreekt de hoop uit dat we toch een relatief leefbare situatie zullen kunnen scheppen, dat we niet zullen opgeven vooraleer we vastzitten in het ergste scenario."


“Kinderen krijgen is nu minder vanzelfsprekend, maar zoals iedereen leef ik ook deels in ontkenning en laat ik mijn privéleven niet volledig bepalen hierdoor. Dat is irrationeel, maar ook menselijk. Laten we onszelf niet wijsmaken dat we perfect rationeel kunnen zijn. Net daarom is beleid zo doorslaggevend."


“De planeet kan trouwens tien à twaalf miljard mensen aan als we onze systemen hertekenen. En de meeste bevolkingspieken komen niet hier maar in de ontwikkelingslanden. Wij kunnen die landen, die het minst schuld hebben aan de opwarming, toch niet vragen minder kinderen te krijgen? Ook daarom is op de juiste politici stemmen een betere optie.”


‘Het idee dat de hele geschiedenis één opwaartse lijn

richting vooruitgang is, is niet juist’


U staat lijnrecht tegenover mensen die vertellen dat het zo erg niet is. Wie moeten we geloven?

“Het gaat er soms erg simplistisch aan toe. Het is bijvoorbeeld inderdaad aannemelijk dat we met technologie doorbraken gaan forceren. Alleen is de vraag hoe de aarde, de politiek en de economie ondertussen zullen zijn veranderd. Herhaaldelijke natuurrampen en voedseltekorten verzwakken landen en leiden tot meer xenofobie en geweld. Ook vrees ik dat die doorbraken te laat zijn. De vernieling is bezig en de technologie om CO2 uit de atmosfeer te halen staat nog nergens.”


“En ja, het klopt dat er vandaag veel minder armoede, kindersterfte en geweld en meer scholing en gezondheid is. Maar dat is grotendeels dankzij fossiele brandstoffen. Er hangt een enorme prijs aan die vooruitgang, en die zullen we nu betalen. Het idee dat de hele geschiedenis één opwaartse lijn richting vooruitgang is, is niet juist. Het lijkt er eerder op dat we dankzij olie en steenkool een periode van grote vooruitgang hebben gekend.”


Hoe kijkt u naar het ecomodernisme, dat inzet op technologie en ervoor pleit ons los te koppelen van de natuur?

“Als New Yorker dacht ik ook altijd dat dat kon, maar dat is echt naïef. We hangen vast aan de natuur. Als die transformeert, transformeren onze levens. Het is niet omdat je niet aan de kust woont, dat je veilig bent. Klimaatverandering is veel meer dan de stijging van de zeespiegel. Het is ook meer conflict, ziektes, waterschaarste, duurdere voedselprijzen, een zware opdoffer voor de economie, veel meer vluchtelingen.”


We horen nu vaak dat klimaatactie te duur is.

“Klimaatactie betekent heel veel minder economische verliezen dan geen klimaatactie. Je moet wel slim en sociaal eerlijk werken. Maar er is heel veel mogelijk. En als we onze industrie en infrastructuur toch herbouwen, betekent dat net kansen voor jobs, groei en sociale correcties. De Green New Deal die de Democraten in de VS nu op tafel leggen, combineert klimaatactie met een sociale agenda en vooral dat sociale luik bekoort veel burgers.”


Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman stelt dat we psychologisch blokkeren op de klimaatcrisis.

“Zeker, we hebben veel psychische afweermechanismen. Maar we zijn ook niet uitgerust om armoede aan te pakken. Net daarom zijn er experten en politici, zodat we collectief minstens in de goede richting bewegen. Ik heb weinig vertrouwen in de huidige leiders, maar het is wel in de politiek dat we collectieve ambities vormgeven die we als individu niet kunnen oplossen. Bij klimaat moet je eigenlijk naar een aanpak op wereldschaal.”


Wat hoopt u met uw boek te bereiken?

“Ik hoop dat lezers zien hoe enorm dit is en hoezeer het ieder van ons treft. Het is uitzonderlijk dat wij er zijn en de periode waarin we grote voorspoed hebben gekend dankzij een leefbaar en stabiel klimaat zal van korte duur blijken. Ik vrees voor meer egoïsme. Maar eigenlijk nodigt deze oorlogsmachine die we zelf in stelling gebracht hebben ons elke dag luider uit tot verantwoordelijkheidszin en tot samenwerking op planetair niveau. We zouden onszelf moeten gaan zien als de mensheid op deze unieke bol op dit ongeziene scharniermoment.”


Barbara Debusschere - De Morgen


David Wallace-Wells - De onbewoonbare aarde


Blog over Klimaatverandering


Top




Vandaag start Canvas met een eigen #klimaatraad. De klimaatverandering gaat iedereen aan.

Het is dé uitdaging van de komende jaren. Wat kunnen we doen? Hoe moeten we ons aanpassen? Belangrijke maar allesbehalve eenvoudige vragen, die een veelstemmig antwoord verdienen!


Klik hier of op bovenstaande foto en ontdek er alles over.



Top


De achterkant van een zestienjarig meisje was interessanter dan de voorkant van de EU-president.


Stef Selfslagh - De Morgen


Wie op YouTube naar de EU-speech kijkt die de Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg donderdag gaf, is na vier minuten en zesendertig seconden getuige van een bijzonder momentje. Een cameraman komt in beeld gelopen, op zoek naar een plek van waaruit hij nog wat goeie beelden kan filmen. Hij besluit om pal voor Europees Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker te gaan staan: vanop die plaats heeft hij namelijk een beter zicht op de rug van Greta Thunberg. U leest het goed: op haar rug. De achterkant van een zestienjarig meisje was interessanter dan de voorkant van de EU-president.


Als de speech van Greta Thunberg één ding bewees,

dan is het wel dat ze over het klimaat nuttiger dingen zegt

dan Jean-Claude Juncker ooit gezegd heeft.


Sommige mensen – voornamelijk mature mannen – zeggen dat dat komt doordat Thunberg met haar Pippi Langkous-vlechtjes een niet te versmaden mediasnoepje is. Maar dat ze voor de rest natuurlijk hopeloos naïeve praat verkoopt. Speciaal voor deze mensen parafraseer ik graag een tweet die studente Emma De Smet deze week de wereld instuurde. “Stel u voor: ge zijt 16, ge zet een hele burgerbeweging in gang en ge wordt de les gespeld door veertigjarige mannen die op hun 16de niks anders deden dan vier keer per dag masturberen.”


Als de speech van Greta Thunberg één ding bewees, dan is het wel dat ze over het klimaat nuttiger dingen zegt dan Jean-Claude Juncker ooit gezegd heeft. En dat ze dat bovendien doet in een Engels dat honderd keer beter is dan dat van Juncker. Ook wanneer hij zijn brein nog niét in poussecafeekes gemarineerd heeft.


Zeven minuten lang deed ze niet de minste moeite om mediageniek te zijn. Ze lachte niet koket, schold niemand uit, had geen vochtige ogen, liet zich niet op de schouders van Kyra en Anuna hijsen en hief na afloop geen ‘We Are the World’-achtige samenzang aan. Het enige wat ze deed, was een brug slaan tussen wetenschappers en politici. “Wij willen dat politici eindelijk rekening houden met wat onderzoekers al zo lang zeggen.”


Misschien moeten sommige journalisten dat ook maar eens doen. ‘De klimaatmessias is in het land’, las ik donderdag op een aantal krantensites. Alsof Thunberg zich in lange, groene gewaden hult en een obscure klimaatreligie aanhangt. In De Standaard werd ze ook nog “de aanstookster van het klimaatprotest” genoemd. Nog één stap verder en dat wordt ‘klimaatagitator’, vrienden. Jullie voortschrijvend inzicht zou in deze van pas komen.


Wat zou de veelgeplaagde Joke Schauvliege trouwens gedacht hebben toen ze naar de speech van Greta Thunberg keek? ‘Daar heb je ze, het Zweedse serpent dat extreemlinks tegen mij heeft opgezet’?


Of wordt ze zodanig opgeslorpt door haar nieuwe job in het Vlaams Parlement dat ze de klimaatkwestie inmiddels weer behandelt zoals ze dat het liefste doet: met de grootst mogelijke desinteresse?


Stef Selfslagh



Top


De dag dat 'Wir schaffen das' van kamp veranderde


Bart Eeckhout - De Morgen


De stelling dat een goed klimaatbeleid per definitie zware offers zal vragen,

is even fictieve bangmakerij als de stelling dat we klimatologisch verdoemd zijn.


Soms is iets zo onopvallend dat het juist opvallend wordt. De meest opvallend onopvallende passage in de toespraak van N-VA-voorzitter Bart De Wever op de partijmeeting van vorig weekend ging niet over confederalisme, maar over... de klimaatspijbelaars.


"Ik wil uitdrukkelijk niet cynisch doen over de klimaatspijbelaars", bezwoer De Wever. "Onze volksaard is misschien een tikje cynisch." En vervolgens ... kwam er een anekdote over zijn eigen jong-revolutionaire jaren en voorts niets meer.


Daarmee gaf de N-VA-partijleider de uitzonderlijke positie aan die zijn jonge naamgenote Anuna momenteel bekleedt. De conservatief Bart De Wever heeft ongetwijfeld een hoop bezwaren tegen spijbelen als actiemiddel. Maar de N-VA-top heeft besloten dat het beter is om nu ook Anuna De Wever & co. niet frontaal aan te vallen. Net als ze in het verleden deed met Maggie De Block (Open Vld) op het toppunt van haar politieke roem. Elke aanval lijkt de sympathie voor de ongrijpbare tegenstander immers enkel te vergroten.


Over het klimaatbeleid heeft Bart De Wever nochtans wel een mening. In een opiniestuk in deze krant vroeg hij gisteren de burger te vertrouwen "in de kracht van menselijke innovatie en technologische vooruitgang". In het verleden heeft de mens grote rampspoed kunnen afwenden, en dat gaat ook nu weer gebeuren.


Zilveren kogel


Bart De Wever kijkt dus naar de klimaatkwestie zoals de Duitse bondskanselier Angela Merkel in 2015 naar het vluchtelingenvraagstuk keek. Met hetzelfde voluntarisme vraagt hij de burger genereus te vertrouwen in het vermogen om problemen op te lossen. De dag dat Anuna De Wever besloot tijdens de schooluren te gaan betogen, is de dag dat Bart De Wever 'Wir schaffen das' omarmde.


Ecomodernistisch noemt N-VA haar klimaatpositie. In een essay, ook in deze Zeno, diept collega Joël De Ceulaer dat concept verder uit. Het ecomodernisme is een vlag die veel ladingen dekt. Van wetenschappers die - terecht - beklemtonen dat het klimaatvraagstuk zo complex is dat het zonder technologische innovatie onoplosbaar is, gaat het naar twijfelzaaiers, die menen dat het volstaat om te wachten tot een magische 'zilveren kogel' alle problemen oplost. Afgaand op haar stemgedrag in het Europees Parlement neigt de N-VA veeleer naar die tweede groep.


Strategisch is de positie voor N-VA interessant, omdat ze de partij alweer in een heldere tegenstelling brengt met haar favoriete tegenstrever in Vlaanderen: Groen. Ook de andere partijen zitten min of meer op posities die vergelijkbaar zijn met de gekende identitaire breuklijn. VB zit nog wat rechtser, sceptischer dan N-VA; Open Vld heeft wat links-liberale paars-groene trekjes; CD&V zwabbert tussen enerzijds de Boerenbond en anderzijds de groene chirojeugd; en ook sp.a is zowel rood-groen als beducht dat haar gele-hesjes-achtige natuurlijke achterban alweer de andere kant oploopt.


De kwestie is politiek-strategisch ook wel degelijk van groot belang. Niemand weet wat de drijfveren van de Belgische/Vlaamse kiezer zullen zijn, maar de recentste Eurobarometer toont aan dat - na migratie - milieu & klimaat de topprioriteiten zijn van de Vlaming. Die peiling wijst er op dat de groene bekommernis duurzamer en dieper gaat dan de klimaatspijbelhype. (Ook interessant: in Wallonië is er van klimaatbekommernis in dezelfde poll geen sprake. Daar met stip op 1: werkloosheid, hét topic van de vooral Franstalige gele hesjes.)


Dat de politiek het klimaat herontdekt, wil nog niet zeggen dat de kwaliteit van het beleid erop zal vooruitgaan. Klimaatzorg laat zich goed vergelijken met het betaalbaar houden van de vergrijzing: het is belangrijk, vergt perspectief op de lange termijn en keuzes die moedig en soms onsympathiek zijn. Er zit wrijving op, en dat hoort zo in een democratie, maar het is niet onmogelijk om vooruitgang te boeken.


Wat van de vergrijzingsaanpak te leren valt, is dat het geen slecht idee is om die toekomsthorizon te laten uittekenen door een expertencomité en de weg ernaartoe te laten monitoren. Dan kan snel blijken dat angst alweer niet de goede raadgever is. OESO-cijfers (uit 2016) leren bijvoorbeeld dat het aandeel groene belastingen binnen de totale Belgische fiscaliteit naar Europese normen erg bescheiden is (4,9 procent). Nederland zit ongeveer op het dubbel. Er valt dus nog wel wat taks te shiften.


Bruno Tobback


Redt het kleine België daarmee de mensheid? Natuurlijk niet, maar zoals de rechter oordeelde in de Nederlandse Urgenda-klimaatzaak: van een staat mag hoe dan ook wel verwacht worden dat hij "vanaf zijn grondgebied, naar vermogen, maatregelen neemt."


Welke maatregelen dat kunnen zijn, valt in de op korte termijn gefixeerde Wetstraat maar moeilijk te vernemen. Dat zelfs 'themahouder' Groen merkwaardig lang aarzelt om met concreet doorgerekende voorstellen te komen, illustreert dat het bij Jean-Claude Juncker geleende oude adagium van Bruno Tobback nog altijd kamerbreed geldt: "Bijna elke politicus weet wat je moet doen om het klimaatprobleem aan te pakken. Er is alleen geen enkele politicus die weet hoe hij daarna nog verkozen moet raken."


Juist daarmee wordt de indruk gewekt dat een goed klimaatbeleid onuitspreekbare offers zal vergen. Ten onrechte. Het is het argument van degenen die (nog altijd) niks willen doen. Dat is het standpunt dat PS-minister Guy Mathot ooit ietwat pijnlijk verwoordde over de staatsschuld: het probleem is er vanzelf gekomen, het zal ook vanzelf weggaan.


Bart Eeckhout - De Morgen


Top



Top


Was de aarde ooit een paradijs, of moet dat straks nog komen?


Joël De Ceurlaer - De Morgen


Wetenschap. In het klimaatdebat botsen twee wereldbeelden met elkaar


Spijbelende tieners hebben het klimaatdebat helemaal doen losbarsten.

De Morgen gaat een week lang met wetenschappers op zoek naar concrete oplossingen.

Maar eerst zet Joël De Ceulaer de kwestie nog eens op scherp.


Van JOËL DE CEULAER

Illustratie Sven Franzen


Het waren de boontjes uit Kenia die Wouter Van Besien dwongen om kleur te bekennen. In februari 2013 had ik het genoegen om de toenmalige Groen-voorzitter uitgebreid te mogen interviewen over zijn ideologie. Welk mens- en wereldbeeld ligt er ten grondslag aan het ecologische denken van zijn partij? Daar wilde ik achterkomen. En dus stelde ik hem een van mijn favoriete vragen uit die tijd: over de boontjes uit Kenia.


Het is een bekend dilemma. De supermarkt ligt vol met boontjes uit Kenia. De vraag is of we die moeten boycotten of net in groten getale moeten kopen. Als we ze boycotten, dan bewijzen we het klimaat een dienst - bij het overvliegen van die boontjes wordt immers behoorlijk wat CO2 uitgestoten. Maar als we er zoveel mogelijk van kopen, bewijzen we de Kenianen een dienst - de bonenteelt zorgt daar voor werkgelegenheid, economische groei en welvaart. Die verscheurende keuze maakt de vraag zo boeiend.


Voor Van Besien was het uiteraard eenvoudig: nee, wij kunnen maar beter geen boontjes uit Kenia kopen. Qua uitstoot is dat volkomen onverantwoord. Oké, reageerde ik, beeld u dan even in dat vliegtuigen voortaan geen CO2 meer uitstoten, maar integendeel de CO2 uit de atmosfeer halen, of in elk geval helemaal CO2-neutraal zijn: mogen we dan wél boontjes uit Kenia kopen? Van Besien hoefde niet lang na te denken. Nee, zei hij, dan is dat nog altijd niet geoorloofd: "Als alle vliegtuigen morgen op zonne-energie vliegen, dan wil ik nog geen boontjes uit Kenia en bloemen uit Chili. Ik vind dat neokoloniaal. Mensen uit het Zuiden moeten hun gronden gebruiken voor hun eigen voedselvoorziening."


Dat antwoord zegt iets wezenlijks over het klimaatdebat. Voor ecologisten gaat dat niet alleen over de verdwijning van fossiele brandstoffen, maar over een totale omwenteling van het geglobaliseerde, kapitalistische systeem. Groen wil niet dat we andere brandstof gaan gebruiken, of toch niet alleen, Groen wil dat we anders gaan leven - de partij heette vroeger niet voor niets Agalev. Kleinschaliger, zelfbedruipender, in nauwere harmonie met de natuur. De Kenianen eten hun eigen boontjes op, wij halen onze pastinaak bij de boer om de hoek. De korte keten. Veel beter voor mens en milieu.


Of is het toch niet zo simpel? Zijn er misschien ook ecologisten die wél boontjes uit Kenia eten? Een paar maanden na dat interview met Wouter Van Besien had ik, samen met een collega, de kans om dezelfde vragen te stellen aan Olivier Deleuze, die toen voorzitter van Ecolo was, maar die jaren voor de Verenigde Naties in Kenia had gewerkt, en dus wist dat export de Kenianen welvaart brengt en dat die daar "heel tevreden" over zijn.


Toen we bleven doorvragen - hoe zit het: kopen of niet, die boontjes? - begon hij luid te kreunen: "Aaaaaaarrgghhhh", lachte hij. "Dát is mijn antwoord. Wat een moeilijke keuze. Ik begrijp dat andere mensen boontjes uit Kenia kopen omdat ze de mensen daar willen steunen, maar als ik moet kiezen tussen boontjes uit Kenia en boontjes uit Mechelen, kies ik die van Mechelen." Lees: hij twijfelde fameus, maar als voorzitter van Ecolo moest hij finaal terugvallen op de klassieke debatfiche. De boontjesdebatfiche.


Schuld en boete


Het groene wereldbeeld is de voorbije decennia erg diep doorgedrongen in de publieke opinie. Het laat zich, ruw geformuleerd, ongeveer als volgt samenvatten: ooit heerste er harmonie tussen mens en natuur. Er was letterlijk en figuurlijk geen vuiltje aan de lucht. Met de komst van wetenschap, technologie en industrie is dat evenwicht verstoord. En nu is de mens de planeet in sneltempo aan het vernietigen: de biodiversiteit, de lucht, de bodem, de atmosfeer - alles gaat naar de haaien. Dat is een van de krachtige beelden van deze tijd, waar weinig mensen immuun voor zijn. Iemand met een slecht karakter zou nu schrijven: zoals extreemrechts nostalgie koestert naar een Vlaanderen zonder migratie, zo heeft extreemgroen nostalgie naar een wereld zonder industrie en technologie.


Ik zat onlangs in de zaal bij de eindejaarsshow van een dansschool in het Gentse, waar kinderen en tieners de ouders en grootouders toonden wat ze het voorbije jaar allemaal hadden geleerd. De rode draad doorheen die show was de impact van mens op planeet. Ik zat er verbijsterd naar te kijken: het verhaal dat die kinderen met hun mooie dansjes kwamen vertellen, leek op dat van het paradijs en de zondeval. De mooie, ontroerende en hemelse sfeer die aanvankelijk op aarde heerste, werd bruut verwoest door de mens, die alleen maar onheil, ellende en helse catastrofes heeft veroorzaakt.


Het was wijlen Michael Crichton, de auteur van Jurassic Park, die het ecologische denken als eerste echt vergeleek met een religie. De verhaalstructuur is dezelfde: ooit leefden we in een paradijs, toen beten we van de appel van kennis en technologie, en nu moeten wij daarvoor de prijs betalen. Het is een verhaal van schuld en boete, inclusief de handel in aflaten - wie geen boontjes uit Kenia eet en met de fiets naar het werk gaat, kan toch nog in de hemel geraken.


De mens helpt de wereld om zeep: dát, zat ik tijdens die kinderdansshow in Gent aldoor te denken, is dus het beeld waarmee we onze kinderen opzadelen. Het mag een wonder heten dat ze niet al veel langer massaal spijbelen om te gaan betogen - straks klauteren zelfs kleuters over de muur van de speelplaats, om mee naar Brussel te kunnen trekken met Anuna De Wever en haar medestanders. Save the planet! Stop het gepamper!


Kalkoen met kerstmis


Haaks op de diepgroene ideologie staat het wereldbeeld van wat we gemakshalve maar even de 'vooruitgangsoptimisten' zullen noemen. Die proberen zoveel mogelijk vormen van doemdenken te ontzenuwen, door erop te hameren dat het geglobaliseerde systeem van technologie, industrie en handel helemaal niet omver moet worden geworpen, maar moet worden gekoesterd, omdat het de mensheid al veel heeft opgeleverd. Boeken zoals Feitenkennis van wijlen Hans Rosling tot Verlichting nu van Steven Pinker presenteren statistiek na statistiek waaruit blijkt dat de wereld er op heel wat parameters veel beter aan toe is dan vijftig, honderd, laat staan duizend jaar geleden.


Afgezien van het klimaatprobleem, waarvan iedereen de urgentie stilaan wel begrijpt, is ook het milieu erop vooruitgegaan. Milieuproblemen van de eerste generatie, die vooral met vervuiling te maken hadden, zijn er, bij ons althans, minder dan vroeger. Ik kan daar persoonlijk van getuigen, aangezien ik ben opgegroeid in de Olense fabriekswijk van wat nu Umicore heet. In de jaren zestig en zeventig, toen ik nog een jongen was, kon het daar soms zo stinken dat we niet buiten durfden te komen. Toen hoorde dat erbij, vandaag zou het de frontpagina's halen. In de beek waarin ik met mijn vrienden speelde, werd radioactief afval geloosd, ook daar tilde toen niemand aan - nu kun je zelfs niet meer in de buurt van die beek komen, hij is metersdiep afgegraven en stevig omheind.


Ook andere statistieken tonen vooruitgang. Die door velen zo verguisde globale markt heeft, bijvoorbeeld in China, de voorbije decennia honderden miljoenen mensen uit de armoede gehaald. De impact daarvan wordt door antiglobalisten onderschat: honderden miljoenen Chinese boeren die vroeger verhongerden, werken nu in de stad. Ook met de globale cijfers van pakweg kindersterfte en armoede gaat het de goede kant op.


In dat wereldbeeld is de mens geen parasiet die best van de aardbodem zou verdwijnen, maar een intelligente en creatieve diersoort die in staat is om zijn eigen lot en dat van de planeet in de goede richting te duwen. Als dat tot nu toe is gelukt, aldus de redenering, waarom zou dat in de toekomst dan anders moeten zijn? Het empirisch bewijsmateriaal is groot genoeg om te geloven in een montere toekomst. Het klopt helemaal niet dat de aarde vroeger een paradijs was voor de mens, want de pest en de pokken horen ook bij die natuur - aldus de redenering aan deze kant van het spectrum -, maar de mens is wel in staat om er ooit misschien een paradijs van te maken.


Ook dat wereldbeeld heeft een zwakke flank. De kalkoen die bij kerst geserveerd wordt, denkt tot de vooravond van 24 december ook dat alles al bijna 12 maanden voorspoedig verloopt en dat de toekomst hem of haar toelacht. Tot hij pardoes geslacht wordt. Het is niet omdat de catastrofe uitblijft, dat ze niet kan komen. Dat geldt ook voor de toekomst van onze samenleving: als de klimaatverandering op hol slaat, kan de hakbijl vallen.


Probleem of oplossing


Het is die botsing van wereldbeelden die het klimaatdebat zo emotioneel maakt. Het gaat niet alleen om feiten en cijfers, het gaat om morele overtuigingen die diep in ons verankerd liggen en onverzoenbaar lijken. Is het systeem van markt, handel, wetenschap en technologie het probleem, of is het integendeel de oplossing voor ons probleem? Is de mens een bron van onheil voor die onschuldige natuur, of is de mens in staat om zichzelf keer op keer te overtreffen, met intelligentie en creativiteit? Moeten we die globalisering afbouwen en terug naar het kleinschalige gemeenschapsleven, of moeten we de kracht van die globalisering aanwenden om ook de rest van de wereld welvarend te maken?


En wie is er nu eigenlijk neokoloniaal? Het bedrijf dat werkgelegenheid en economische groei naar Kenia brengt, of Wouter Van Besien die vindt dat ze daar hun eigen boontjes maar moeten doppen? Als wij rijk zijn geworden door handel te drijven, waarom mogen andere landen dat dan niet, om ook rijk te worden?


Het is de grote, zeer lovenswaardige verdienste van Anuna De Wever en haar spijbelaars dat ze het debat eindelijk hebben opengegooid. Want tot dusver zat het muurvast. De groenen vinden de vooruitgangsdenkers gevaarlijke leerling-tovenaars die de urgentie van het probleem ontkennen. En de vooruitgangsdenkers vinden de groenen gevaarlijke alarmisten die blind blijven voor rationele oplossingen. Voor de bijdrage die kernenergie kan leveren, bijvoorbeeld - als klimaatvriendelijke energie. Of voor de bijdrage die ggo's, genetisch gemodificeerde gewassen, kunnen leveren - met gewassen die beter bestand zijn tegen klimaatverandering, of een grotere oogst garanderen. Oplossingen die voor klassieke groene denkers onbespreekbaar zijn: zowel met kernenergie als met ggo's zet de mens de natuur naar zijn hand, en dat past uiteraard niet in het morele schema van iemand die de vermeende harmonie tussen mens en natuur net wil herstellen.


Om maar te zeggen: zoals de meeste politieke debatten is het klimaatdebat tot dusver grotendeels een tribaal gevecht, waarin iedereen de veilige beschutting van het eigen kamp verkiest boven een open en eerlijk debat - wie de debatfiches van de eigen stam niet meer naadloos en trouw reproduceert, wordt gezien als een verrader.


Wie het werk van sociaal-psycholoog Jonathan Haidt kent - vooral The Righteous Mind - weet dat die mechanismen diepmenselijk zijn en niet snel zullen veranderen. Toch staan onze democratieën voor de opdracht om iets aan dat klimaatprobleem te doen.


De diagnose is gesteld, daar hoeft geen tijd meer aan verspild. Jean-Marie Dedecker, Theo Francken en Dries Van Langenhove mogen uiteraard vrij spreken, maar we hoeven met hun visie op de klimaatverandering geen rekening meer te houden. Het klimaat warmt op, en de mens is daarvoor grotendeels verantwoordelijk. Dat wetenschappelijke debat is afgerond. Nu zoeken we nog het antwoord op drie vragen. Eén: wat gaan we doen? Twee: hoe gaan we dat precies doen? Drie: wie gaat dat betalen? Met de erkenning van de urgentie is het probleem niet opgelost. Het zware werk begint nu.


Dictator of democratie


Wat het debat vandaag extra spankracht geeft, is de opmars van het ecomodernisme: een relatief recente stroming binnen de groene beweging die wetenschap en technologie omarmt, ook vormen - kernenergie, ggo's - die door klassiek groen worden verworpen. N-VA trekt vandaag de ecomodernistische kaart, maar ook bij de jongere generatie van Groen bestaat er hier en daar flink wat animo voor. In theorie mag op termijn een groen-gele klimaatcoalitie niet uitgesloten zijn. In theorie, want in de aanloop naar mei zullen de politieke stammen uiteraard de rangen sluiten.


En dus hebben wij als burgers straks een helder hoofd nodig, en nuttige kennis die ons kan helpen bij kiezen van een koers. Daarom legt De Morgen volgende week elke dag een wetenschapper uit een andere discipline de vragen voor: wat te doen, en hoe? We stellen die vragen nu even niet aan drukkingsgroepen, industrie of politieke partijen, maar aan bonafide academici, die ook maar mensen zijn, maar van wie we toch mogen verwachten dat ze zich niet laten opsluiten in welke stam of welk kamp dan ook.


Het valt te hopen dat onze politieke partijen - aan alle kanten van het spectrum - zich willen laten inspireren door de inzichten die hen door de wetenschappelijke wereld per strekkende meter zullen worden aangeleverd. En dat ze op basis daarvan, met becijferde programma's, naar de kiezer zullen trekken. Zodat we straks niet alleen kunnen kiezen wat er moet gebeuren, en hoe dat moet gebeuren, maar ook: wie dat gaat betalen. Dat oordeel komt in een democratie het soevereine volk toe, en niemand anders.


In 'Wat op het spel staat', een boek dat zo apocalyptisch is dat je als lezer soms begint te vermoeden dat het een parodie is, schrijft de Nederlandse historicus Philipp Blom dat de toestand zo dramatisch is dat we een "werelddictator" zouden moeten inschakelen. Een "wijze" werelddictator, welteverstaan. Dat is een verleidelijke gedachte, die wel vaker de kop opsteekt tegenwoordig. Op rechts, maar ook op links: de gedachte dat onze politici maar een stelletje prutsers zijn die er niets van bakken, wint aan beide kanten veld. Dat is een geoorloofde gedachte, uiteraard, maar ze bevat een kiem van populisme.


Ook het idee dat we vandaag deze of gene maatregel per se moeten betonneren voor de komende dertig jaar, is niet onschuldig. In een democratie moet het beleid altijd kunnen schakelen, naarmate de omstandigheden en de beschikbare middelen evolueren. En, niet te vergeten: vaak moet er worden gekozen tussen twee kwaden. Zo blijft altijd iemand teleurgesteld of boos achter. Een totale maatschappelijke consensus bestaat misschien in Noord-Korea, maar niet in Vlaanderen of België.


Dat klinkt niet geweldig verheffend of utopisch, maar het is de essentie van het systeem dat wij hebben geërfd om onszelf te besturen. Het worden spannende maanden, en te hopen valt dat de klimaatmarsen resultaat hebben, maar één ding is zeker: de aarde was nooit een paradijs en zal het nooit worden. Het klimaatbeleid zal ook straks gebrekkig en onvolmaakt zijn. Een beetje zoals wij zelf, eigenlijk.


Niettemin: moedig voorwaarts!


Joël De Ceulaer - De Morgen


Top



George Monbiot

Het ecologische geweten van Engeland

Mark Schaevers - Bron: Humo - De Morgen


“Denk maar niet dat scharreleieren beter zijn. Misschien voor de dieren, maar zeker niet voor het milieu”


The Guardian-columnist George Monbiot (55) is Engelands bekendste milieuactivist. Hij overwon dit jaar prostaatkanker, en één recente tweet volstaat om de diepgang van zijn ecologische overtuiging te peilen: “Van mijn kanker lig ik 's nachts nooit wakker, wél van de instorting van de leefsystemen van de aarde.” Zijn nieuwste boek Uit de puinhopen leest als een survivalgids voor wie onze planeet wil helpen redden: “Het grootste probleem is de ecologische verwoesting van het land en de zee door de voedingsindustrie.”


Laat ik eerst maar vragen hoe het met u gaat.

George Monbiot: “Goed! Dank u. Ik heb al twee controles achter de rug met goed nieuws, en ik ben weer fit en energiek. Ik heb van het begin af gezworen dat die kanker me niet zou krijgen en heb mezelf tot een mentale discipline gedwongen: voortdurend bedacht ik hoeveel sléchter ik ervoor had kunnen staan. Ik heb een fantastisch gezin en veel vrienden die me hebben geholpen, en er hebben zich in mijn leven geen andere rampen voorgedaan – behalve dan dat de aarde op z'n laatste benen loopt (lachje).”


Uw columns in The Guardian klinken de jongste maanden steeds radicaler: de aarde is op sterven na dood, en u roept activisten op tot burgerlijke ongehoorzaamheid en offers voor de goede zaak.

“In de jaren 90 was ik geregeld betrokken bij radicale protestacties. Ik was al lang aan het wachten op een grote protestbeweging, en nu Extinction Rebellion is opgericht, omarm ik ze maar al te graag. We hebben de afgelopen decennia al veel acties gezien, bijvoorbeeld tegen de fracking-techniek bij de ontginning van olie en gas, maar het interessante van Extinction Rebellion is dat ze de milieuproblemen in de breedte aanpakt. Waarom zou je je focussen op één aspect als het hele systeem in gevaar is? Dat de klimaatopwarming een groot probleem is, hoef ik niet uit te leggen, maar het is niet ons grootste probleem: dat is de ecologische verwoesting van het land en de zee door de voedingsindustrie. De Verenigde Naties hebben al laten weten dat de wereld in het huidige tempo misschien nog zestig jaar kan oogsten.”


Willen we de situatie nog keren, dan moet de groei stoppen, schrijft u.

“Groene groei is zoiets als propere steenkool: die bestaat niet. Volgens de laagste schatting zullen we tegen 2050 de helft méér grondstoffen verbruiken, anderen gewagen zelfs van een verdubbeling. Vandaag verbruiken we al drie keer meer grondstoffen dan veertig jaar geleden, met desastreuze gevolgen. Door de ontginning en de ontbossing worden habitats, rivieren en gemeenschappen verwoest. We denken dat we daarmee kunnen doorgaan omdat we die gevolgen zelf niet zien. En het zijn niet onze kinderen die in Congo onder bedreiging van geweren het coltan opgraven. En ons afval sturen we naar ontwikkelingslanden. Autobanden uit West-Europa worden in India legaal verbrand, met een enorme vervuiling als gevolg."


“We hebben een levensstijl ontwikkeld waarvoor je vier planeten nodig hebt, en die hebben we niet. Onze economische groei kan niet doorgaan zonder dat we alles vernietigen.”


Technologische verbeteringen kunnen veel opvangen, zeggen advocaten van de groei.

“Dingen kunnen efficiënter geproduceerd worden, maar na een tijd bereik je toch de limieten daarvan, en op dat punt zijn we nu bijna gekomen.”


Kernenergie komt weer in beeld als energiebron, omdat er dan minder broeikasgassen vrijkomen. Sinds de ramp in Fukushima bent u er ook een voorstander van.

“Een tsunami heeft daar een heel oude reactor getroffen, die al lang gesloten had moeten zijn: een ramp van eerste categorie dus. En hoeveel mensen zijn er gestorven? Niet één. Terwijl er elke dag honderden mensen sterven door de verbranding van steenkool, door de vervuiling, door ongevallen in de mijnen. En hoeveel mensen zullen er sterven ten gevolge van de klimaatopwarming? Miljoenen? Honderden miljoenen? Dan moeten we toch besluiten dat kernenergie de verkeerde vijand is.


‘Toen Duitsland zijn kernprogramma plots beëindigde,

vond ik dat compleet irrationeel’


“Eén van de gevolgen is dat het land nu meer broeikasgassen uitstoot dan vóór de ramp in Fukushima, en dat het weer bruinkoolmijnen opent. Dat is de vervuilendste brandstof van allemaal. We moeten verlost raken van fossiele brandstoffen, dat is onze prioriteit. Van kernenergie kun je pas afzien als je voldoende infrastructuur voor hernieuwbare energie hebt om in al je elektriciteit te voorzien.”


Verdedigt u ook nieuwe centrales?

“Het hangt ervan af welke kerncentrales. De Britse regering heeft een nieuwe centrale besteld, maar die is te ingewikkeld en te duur. Een ingenieur heeft het omschreven alsof je een kathedraal in een kathedraal bouwt. Wel interessant zijn kleine centrales die zo ontworpen zijn dat ze nucleair afval kunnen verwerken. Zo zouden we efficiënt energie kunnen opwekken én van ons kernafval af raken.”


Bijna iedereen is zich bewust van de omvang van de milieuproblemen, maar voor oplossingen kijken mensen meer naar de overheid dan naar zichzelf.

“Ze hebben voor een groot deel gelijk. We hebben structurele maatregelen nodig, en die kan alleen de overheid nemen. Maar onze regeringen hebben zich vereenzelvigd met de oligarchieën: de bescherming van de bevolking moet wijken voor de winst van bedrijven en miljonairs. De burgers hebben dus een politieke opdracht: ze moeten ervoor zorgen dat die regeringen niet aan de macht blijven. Daarnaast zijn er individuele inspanningen nodig om tot een soberder levensstijl te komen.”


Waarmee is de planeet het meest geholpen als we onze bescheiden bijdrage willen leveren?

“Ten eerste moeten we het aantal vliegreizen drastisch beperken. En ten tweede moeten we de stap naar een plantaardig dieet zetten.

Die twee maatregelen hebben meer impact dan al het andere wat we kunnen doen.”


‘Hoe noem je mensen die geen schuldbesef

of geen schaamte hebben?

Psychopaten, toch?’


'Vliegschaamte' was genomineerd als woord van het jaar. Helpt het om aan de feestdis mensen dat soort schaamte aan te praten?

“Natuurlijk moeten we ons schamen als we onnodig veel impact op het milieu hebben. Ik probeer mensen ervan te overtuigen dat de opwarming een erg belangrijke zaak is, waar ze zelf ook verantwoordelijkheid voor moeten nemen.”


U probeert al lang het vliegen te verleren: in 2008 bent u niet naar Venetië gevlogen om een milieuprijs op te halen.

“Ik zou veel geld kunnen verdienen als ik mezelf niet verbood te vliegen: voor een lezing in de VS zou ik 20.000 dollar kunnen krijgen. Maar ik doe het niet, omdat ik al genoeg verdien en gelukkig ben met wat ik heb.”


Waarom moeten we stoppen met vlees eten?

“Onze vleesconsumptie is niet alleen de belangrijkste oorzaak van de verwoesting van onze planeet, als we dat achterwege laten, kunnen we ook het meest bijdragen om de opwarming van het klimaat te voorkomen. De weiden kun je dan herbeplanten met een gevarieerde vegetatie, die enorme hoeveelheden koolstofdioxide kan opslaan."


“Vergeet ook niet dat we erg veel gewassen moeten telen om al die dieren te voeden. De helft van alle planten die wereldwijd worden verbouwd, verdwijnt in veevoer, dat is een gigantische verspilling. Je hebt enorme oppervlakten nodig om een kleine hoeveelheid voedsel te produceren."

 

‘Landbouw is de hoofdverantwoordelijke

voor de verdwijning van de wilde natuur,

en het beleid van de EU is een perverse aanmoediging

om daarmee door te gaan’


“Mijn ogen zijn in Wales opengegaan. Toen ik daarheen verhuisde, dacht ik er omringd te zullen zijn door wat iedereen 'de wilde natuur' noemt. Ik woonde er in een stadje tussen twee heuvelruggen en je kon er in om het even welke richting kilometers wandelen zonder enig teken van menselijk leven te zien. Maar al gauw sloeg mijn opwinding om in verbazing, vervolgens in ontgoocheling en ten slotte in wanhoop: van wilde natuur was er geen sprake. Daar was gewoon níks, geen bomen, geen vogels, geen insecten. Op een goeie dag zag je een paar kraaien of een stel Canadese ganzen op het meer. Het was ronduit griezelig. Het duurde even voor ik begreep wat er aan de hand was: die streek was kaalgevreten door de schapen!"


“In grote delen van Groot-Brittannië is precies hetzelfde aan de hand. Ruwweg 4 miljoen hectare wordt door schapen afgegrazen, terwijl zij slechts 1 procent van ons voedsel leveren. Dat is toch ongelofelijk inefficiënt? Dat geldt ook voor andere grazers. We klagen over de verstedelijking en de aanleg van wegen, maar onze veestapel richt onder onze neus de grootste schade aan."


“In de rest van Europa is het niet anders. Ik vind de landbouwpolitiek van de Europese Unie een catastrofe. Landbouw is de hoofdverantwoordelijke voor de verdwijning van de wilde natuur, en het beleid van de EU is een perverse aanmoediging om daarmee door te gaan.”


U bent een voorstander van programma's om weer meer wilde natuur te creëren. Onlangs was u in België: maakt ons volgebouwde landje nog een kans?

“Waarom niet? Ik was zeer onder de indruk van een project in de buurt van Nijmegen, aan de oevers van de Rijn: het is goedkoop én het werkt. En dat is maar één van wel tweehonderd projecten om een wildere natuur te bekomen. Als de Nederlanders dat kunnen, waarom jullie dan niet?”


U bent veganist geworden. Durft u al eens te zondigen?

“Ik lust nog vlees, maar er zijn genoeg redenen om het eten ervan te laten. De dieren worden wreed behandeld, maar voor mij is het milieuaspect het belangrijkste. Als ik nog dieren eet, gaat het om wild. Ik eet hertenvlees. Er zijn nu te veel herten, omdat we al hun natuurlijke vijanden gedood hebben. In de Schotse Highlands stikt het ervan, en ze maken nieuwe beplanting onmogelijk.”


Ik zag u in een filmpje aangereden wild bereiden.

“Dat doe ik nog altijd. Het wemelt hier in Oxford van de grijze eekhoorns, een exotische soort. Maar verder eet ik geen vlees en geen dierlijke landbouwproducten, op één uitzondering na: alle veertien dagen één ei, omdat ik dat zo graag eet.”


Dat zal dan wel een groot scharrelei zijn?


‘Als je maar niet denkt dat scharreleieren beter zijn.

Misschien is een vrije uitloop beter voor de dieren,

maar de impact op het milieu is wel groter’


“ Boerderijen met scharrelkippen creëren een fosfortapijt, dat door de regen naar de rivieren wordt gespoeld, waar het allerlei onheil aanricht. Het kweken van varkens met vrije uitloop heeft een vriend van me weleens als 'bovengrondse varkensmijnbouw' omschreven, omdat het zoveel schade aan de structuur van de bodem aanricht. Die bodem gaat gewoon verloren: hele velden glijden in modderstromen de heuvel af, waardoor een mengsel van modder en varkensdrek in de huizen kan belanden."


“Je moet goed nadenken over wat je eet en je bewust zijn van je impact. Zo heb je ook groenten die heel schadelijk zijn. Asperges, bijvoorbeeld, worden vaak uit Peru ingevlogen. Daar verbruiken ze een groot deel van het beschikbare water in gebieden waar droogte een probleem is, en veroorzaken ze bodemerosie."


“Het probleem is dat we weinig hulp krijgen als we ons bewust willen worden van wat we eten en consumeren. Integendeel, er is een gigantische reclame-industrie die ons aanzet om er juist níét over na te denken.”


U hebt ook kaas, melk en yoghurt uit uw dieet gebannen.

“Dat is een heel verhaal. Ik ga weleens vissen. Op een dag ging ik met een vriend vliegvissen in Devon, aan de Culm, één van de mooiste rivieren van Groot-Brittannië. Dat is een paradijselijk gebied voor forel, zalm, otters en ijsvogels, maar toen we daar aankwamen, konden we de rivier al op 50 meter afstand ruiken. Enig leven was er niet meer in het water, behalve een soort schimmel die in rioolwater gedijt. Smurrie uit een melkveehouderij in de buurt was daarvoor verantwoordelijk. Ik nam foto's en schreef erover in The Guardian. Er was zoveel om te doen dat de milieudienst op onderzoek uitging, maar die besliste dat het geen ernstig incident was, want ze vonden geen bewijs dat er vissen gestorven waren. Dat kon ook moeilijk: er waren al zes maanden geen vissen meer in die rivier!"


“Twee klokkenluiders van de milieudienst lieten me weten dat ze van de staatssecretaris van Milieu instructies hadden gekregen om de wetgeving niet toe te passen bij melkveehouders. Verder onderzoek leerde me dat die de belangrijkste oorzaak zijn van de vervuiling van onze rivieren. Mijn conclusie: als ze daar niks aan doen, eet ik geen zuivelproducten meer."


“Zodra ik die stap had gezet, merkte ik dat dat niet alleen beter was voor het milieu, maar ook voor mezelf. Tot dan volgde ik een vegetarisch dieet, en dat is eigenlijk vrij ongezond: ik at enorm veel kaas. Ik leed aan astma en toen ik geen kaas meer at, maar wel veel peulvruchten, granen en noten, was ik daar meteen van verlost.”


U stuurt de mensen ook niet richting visbestand.

“Nee, omdat het afschuwelijk is wat er met onze oceanen gebeurt: het ecosysteem van de oceanen stort razendsnel in elkaar door het industriële vissen. Kweekvis is geen oplossing, want dat is evengoed een ecologische ramp. Kweekzalm wordt gevoederd met vissen. Vissers halen daarvoor met sleepnetten letterlijk alles naar boven wat ze in de oceaan aantreffen: haaien, krabben, zeesterren... De hele habitat wordt verwoest."


“Ga eens in Schotland kijken hoe schadelijk het kweken van zalm daar is voor de natuur: in de zeearmen wordt het hele ecosysteem vergiftigd door een combinatie van uitwerpselen van de zalm en pesticiden. Daar worden ook zeehonden doodgeschoten om te beletten dat ze binnenbreken in de zalmkooien, en dolfijnen en walvissen worden met supersonische knallen uit de buurt gehouden. Het is allemaal veel erger dan vis in het wild vangen.”


Dat de oceaan een plasticsoep is geworden, dringt ook meer en meer door.


‘Attenborough en de BBC vermijden

de confrontatie met machtige belangengroepen,

dat is al lang zo’


“Zeker nadat David Attenborough het aan de kaak heeft gesteld in de reeks Blue Planet II. Dat vond ik prima, maar die serie was wel een gemiste kans, omdat de industriële visserij opzettelijk buiten beeld werd gehouden. Die draagt veel meer verantwoordelijkheid voor de toestand van de zeeën. Attenborough en de BBC vermijden de confrontatie met machtige belangengroepen, dat is al lang zo.”


U hebt David Attenborough onlangs aangevallen in een scherpe column. Te scherp, vond de Vlaamse tv-maker Chris Dusauchoit: die man zet de kijkers toch aan tot enige bekommernis om het behoud van de natuur?

“Ik heb zelf bij de BBC gewerkt en ik heb nooit bewijs gezien dat, als je de wonderen van de natuur toont, dat ook leidt tot de bescherming van die wonderen. Het is best mogelijk dat het omgekeerd werkt: Attenborough creërt bewust de indruk dat er nog geweldig veel rest van de natuurlijke pracht. De gevolgen van de vernietiging van het milieu níét tonen is een expliciete beslissing van hem en de BBC, en dat vind ik misleiding van het publiek.”


In uw boek Uit de puinhopen schrijft u dat u de media niet vertrouwt als medestander in milieuzaken, ze zijn zelfs 'een bedreiging voor de mensheid'.

“De media in het Verenigd Koninkrijk stellen de toestand verkeerd voor, want ze zijn in handen van miljonairs. En wat miljonairs willen, is iets anders dan wat goed is voor de maatschappij en voor alles wat leeft op aarde.”


De openbare omroep doet het volgens u al even slecht.

“Omdat ze systematisch de milieuproblemen marginaliseert. Elke dag worden er allerlei experts van zogenaamde denktanks opgevoerd, zonder dat duidelijk wordt wie ze vertegenwoordigen of wie ze betaalt. Maar ze worden gesponsord door lobbygroepen, en ze vertellen dat het milieu vooral níét beschermd moet worden.”


Ziet u voor uzelf nog mogelijkheden om uw eigen voetafdruk te verkleinen?


‘Mensen vergeten dat al die cadeaus ergens buiten ons blikveld geproduceerd worden.

En ze hebben een veel grotere impact op het milieu dan we denken’


“We zitten allemaal opgesloten in systemen: als ik de trein neem, is dat een dieseltrein, want hoe gek het ook klinkt: wij hebben in Groot-Brittannië geen elektrische treinen. Je ziet dat we ook een houtkachel in huis hebben. Nog maar een paar jaar geleden leek onderzoek uit te wijzen dat het verstandig was deels ook een houtkachel te gebruiken om je huis te verwarmen. Inmiddels weten we dat houtkachels te veel plaatselijke luchtvervuiling veroorzaken. Die moet misschien wat minder branden."


“Ik heb twee kinderen, en dan is het ook niet makkelijk om mijn voetafdruk klein te houden. Zeker in deze periode: ze willen cadeautjes! Maar hoe maken we ze gelukkig zonder destructieve junk in huis te halen? Ik heb veel moeite met de pathologische consumptie in de eindejaarsperiode. Mensen vergeten dat al die cadeaus ergens buiten ons blikveld geproduceerd worden. En ze hebben een veel grotere impact op het milieu dan we denken, omdat er vaak ook mineralen in zitten.”


De brexit heeft misschien een groot voordeel vanuit uw perspectief: de economische groei zal kelderen.

“De doemscenario's lopen uiteen van een lichte recessie tot een regelrechte ramp. Wie zal het zeggen? De brexit zal ongetwijfeld de economische groei doen vertragen, maar ik zou dat liever zien gebeuren als gevolg van een gepland proces dan in een chaos. Anders zullen we alles doen om uit de recessie te raken en de economie weer op gang te krijgen.”


Uit de puinhopen kan de lezer ook gebruiken als een campagnehandboek voor een revolutie in de klimaatpolitiek. U hebt erg veel vertrouwen in big organizing.

“Bij big organizing gebruikt een kleine groep vrijwilligers op intelligente wijze moderne middelen om echt contact te krijgen met alle burgers. Dat heeft in de Verenigde Staten fantastisch gewerkt om presidentskandidaat Bernie Sanders gelanceerd te krijgen. En in het Verenigd Koninkrijk konden Jeremy Corbyn en zijn Labourpartij, die uitgeteld leken, op die manier de Conservatieven de meerderheid ontfutselen in de recentste verkiezingen. Dat was de spectaculairste omwenteling in de moderne democratische geschiedenis."


“Bij Labour is er een belangrijke verschuiving aan de gang inzake milieu en sociale rechtvaardigheid. Ik heb er net nog wekenlang met een ploeg knappe mensen onbezoldigd kunnen meewerken aan een rapport over het bezit en gebruik van grond, en we hebben radicale voorstellen klaar waardoor de overheid veel meer controle zou krijgen. Big organizing is cruciaal als we willen slagen in een ecologische revolutie.”


U gelooft in een samenhorigheidspolitiek, en u noemt de mens fundamenteel een altruïstisch wezen. In veel landen is die nadruk op de gemeenschap een rechts thema, en gaat het over een gemeenschap die buitenstaanders uitsluit.


‘Dat is de waarschuwing van Hannah Arendt:

fascisme is de politiek van eenzame mensen,

die geborgenheid vinden in een extreme vorm van samenhang’


“Gemeenschap en samenhorigheid zijn fundamentele behoeften, waar je je ook bevindt in het politieke spectrum. We zijn allemaal op zoek naar een gemeenschap, en wie die elders niet vindt, kan ze in het fascisme vinden. Dat is de waarschuwing van Hannah Arendt: fascisme is de politiek van eenzame mensen, die geborgenheid vinden in een extreme vorm van samenhang. Je draagt dezelfde uniformen, je marcheert op dezelfde muziek, je roept dezelfde slogans, je mept hetzelfde soort mensen neer."


“Het alternatief kan alleen een ander soort samenhorigheid zijn, één die niet uitsluit, maar openstaat voor iedereen, ook voor nieuwkomers of tijdelijke bezoekers. Het buurtleven is enorm belangrijk, dat heeft links dikwijls onderschat, en de steden kunnen het hart van de politiek zijn.”


Herinneren de gele hesjes er niet aan dat het er ook grimmig aan toe kan gaan in een maatschappij waarin er minder te verdelen valt?

“Ik raad je aan het boek A Paradise Built in Hell van Rebecca Solnit te lezen. Zij zegt dat mensen elkaar zullen vinden wanneer een ramp toeslaat. In het dagelijkse leven zijn we doorgaans altruïstisch en hebben we veel empathie, in dat opzicht zijn we een exceptionele soort.

“Het is helaas ook waar dat mensen gerekruteerd kunnen worden om erge dingen te doen. Op elk moment kan de massa opgestookt worden. Zeker als het mensen zijn die nauwelijks toegang hebben tot informatie, kun je ze bewegen tot een protest dat schadelijk is voor anderen, zoals de acties voor goedkopere diesel, iets wat de klimaatopwarming alleen maar kan versnellen. De rol van de media is ook daar belangrijk. Als ze die voorvallen opkloppen, sturen ze ons richting afgrond.”


Wat betreft die afgrond schuwt u het grote woord niet: u vreest een heropleving van het fascisme.

“Tien jaar geleden was het ondenkbaar dat Europa nog bedreigd zou worden door het fascisme, vandaag is dat niet meer het geval. Als mensen door systematisch gestook ervan overtuigd worden dat het goed is slechte dingen te doen, dan kunnen ze hun morele standaarden verliezen. Zo is het ook in nazi-Duitsland gegaan. En vandaag zie je dat velen zich laten meeslepen door een demagogische antipolitiek, belichaamd door Donald Trump, Viktor Orbán, Recep Erdogan, Rodrigo Duterte, Jair Bolsonaro... Ik zie niet in waarom zoiets níét zou kunnen verglijden in regelrecht fascisme. Tenzij we er heldere, inspirerende alternatieven voor bedenken, een aantrekkelijk verhaal over een eenvoudiger maar ook bevredigender leven. Laten we dat dus proberen.”


George Monbiot, Uit de puinhopen.

Een nieuwe politiek in een tijd van crisis, Lemniscaat



Top


Dieter Bauwens

3.455 academici drukken politiek met neus op feiten: “Toon meer ambitie in klimaatbeleid”

Journalist - De Morgen


3.455 academici drukken politiek met neus op feiten: “Toon meer ambitie in klimaatbeleid”

Academici kruipen in hun pen om politiek om structurele maatregelen te vragen



De regeringen in ons land moeten dringend meer ambitie tonen in hun klimaatbeleid. Dat zeggen meer dan 3.400 academici, onder wie de rectoren van de vijf Vlaamse universiteiten, in een open brief. “We staan mijlenver van de doelstellingen.”


Voor de vierde donderdag op rij komen de ‘bosbrossers’ vandaag op straat, de scholieren die spijbelen om een ambitieuzer klimaatbeleid te eisen. De voorbije weken nam het aantal deelnemers aan die klimaatbetogingen exponentieel toe, tot 35.000 vorige week.


In een open brief steken verschillende wetenschappers de jongeren een hart onder de riem. “Op basis van de objectieve feiten kunnen we als wetenschappers enkel besluiten: de actievoerders hebben groot gelijk. Het debat nu aangaan en collectief actie ondernemen is nodig om de overgang naar een koolstofneutrale maatschappij sterk te versnellen”, schrijven de ‘Scientists4climate’.


‘Het is noodzakelijk dat het klimaatdebat wordt gevoerd op basis van feiten’

Biologe Sara Vicca, Universiteit Antwerpen


Het initiatief gaat uit van wetenschappers van verschillende universiteiten, hogescholen en wetenschappelijke instituten, maar de brief werd intussen al door meer dan 3.400 academici uit verschillende disciplines ondertekend. Onder hen vooraanstaande klimaatexperts als Jean-Pascal van Ypersele en Philippe Huybrechts en de rectoren van de vijf Vlaamse universiteiten.


De academici pleiten ervoor dat de regeringen in ons land de klimaatambities verscherpen. Om dat te bereiken, is het noodzakelijk dat het klimaatdebat op basis van feiten gevoerd wordt, legt Sara Vicca, biologe aan de Universiteit Antwerpen, uit. “Nu wordt het debat te vaak verstoord door mensen als Jean-Marie Dedecker die zomaar kunnen beweren dat klimaatverandering niet echt is of dat het zo erg niet is.”


In hun brief zetten de academici de belangrijkste feiten op een rij. Zo is de gemiddelde temperatuur wereldwijd met ongeveer 1 graad Celsius gestegen ten opzichte van de gemiddelde temperatuur tussen 1951 en 1980. Bijna 100 procent van die waargenomen opwarming is te wijten aan menselijke activiteiten. En al bij de huidige opwarming van 1 graad zijn de gevolgen merkbaar. We worden steeds vaker geconfronteerd met extremen zoals hittegolven, droogtes, stormen en overstromingen.


Rampzalig

De beleidsmaatregelen die momenteel op tafel liggen zijn ruim onvoldoende om de klimaatdoelstellingen te halen, benadrukt Vicca. “Beleidsmakers zeggen altijd dat ze al van alles doen, maar de feiten zijn gewoon dat ze hun doelstellingen niet halen. Voor 2020 lukt dat misschien nog met rekenkundige trucjes, maar als je kijkt naar wat we in 2030 moeten bereiken, dan staan we daar mijlenver af.


Op globaal vlak brengt wat nu op tafel ligt ons naar een opwarming van 3 à 4 graden. Dat is gewoon rampzalig.” Volgens de academici moet er dan ook dringend op alle vlakken een tandje worden bijgestoken.


Het klimaatdebat stond ook op de agenda van het Vlaams Parlement. Minister-president Geert Bourgeois (N-VA) kondigde daar aan dat zijn regering gaat bekijken welke extra klimaat- en energiemaatregelen ze kan nemen. “We staan open voor dialoog, zullen alle voorstellen voor grotere inspanningen ernstig bekijken en zullen indien mogelijk sneller en verder gaan uit zorg en liefde voor onze planeet”, zei Bourgeois.


De academici hameren erop dat er geen tijd meer is om te talmen. “Het is nu hoog tijd voor ingrijpende structurele maatregelen”, besluit Vicca.


Top


Lees de open brief hieronder

De belangrijkste feiten over de klimaatverandering op een rijtje

“De huidige beleidsmaatregelen schieten sterk tekort”, menen meer dan 3.000 wetenschappers

3.455 academici


Prof. Ivan Janssens, post-doc. Sara Vicca en post-doc. Jasper Bloemen zijn alle drie verbonden aan de onderzoeksgroep Pleco (planten en ecosystemen) van het departement biologie van de Universiteit Antwerpen.


De bevolking komt massaal op straat om meer klimaatambitie te eisen van de overheid. Op basis van de feiten kunnen we als wetenschappers enkel besluiten: de actievoerders hebben groot gelijk. Het debat nu aangaan en collectief actie ondernemen is nodig om de overgang naar een koolstofneutrale maatschappij sterk te versnellen. Als individu kun je al impact hebben door bijvoorbeeld minder vlees te eten en het vliegtuig te vermijden.


Het is nu echter hoog tijd voor ingrijpende structurele maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen snel en drastisch te reduceren, en zo de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder 2 graden, en liefst tot 1,5 graden. Alleen zo kunnen we voorkomen dat klimaatverandering onze leefwereld verder ingrijpend verandert. Dat klimaatverandering onze wereld sterk zal veranderen is geen doemdenken, maar louter gebaseerd op feiten. Hieronder zetten we de belangrijkste feiten op een rijtje.


Mens verantwoordelijk

De aarde warmt op. Wereldwijd is de gemiddelde temperatuur nu al met ongeveer 1 graad Celsius gestegen (ten opzichte van de gemiddelde temperatuur tussen 1850 en 1900).


Om klimaatopwarming te beperken tot

2 graden moet de uitstoot van CO2

met  25 procent afnemen tegen 2030

en met zo’n 85 procent tegen 2050


Zo goed als 100 procent van de waargenomen opwarming is te wijten aan menselijke activiteiten.


Al bij de huidige opwarming van ‘slechts’ 1 graad worden we geconfronteerd met toenemende en sterkere weersextremen zoals hittegolven, droogtes en overstromingen. Naarmate de aarde verder opwarmt, zullen extremen steeds vaker voorkomen. Wanneer de opwarming boven 2 graden stijgt, neemt bovendien de kans enorm toe dat klimaatopwarming zichzelf gaat versterken. Een sneeuwbaleffect dus, waardoor het nog warmer wordt.


Klimaatverandering beperken en zelfversterkende feedbacks voorkomen zijn hoogst noodzakelijk. Om klimaatopwarming te beperken tot 2 graden moet de uitstoot van CO2 met ongeveer 25 procent afnemen tegen 2030 en met zo’n 85 procent tegen 2050. Om onder 1,5 graden te blijven, moet de uitstoot tegen 2050 zelfs netto gelijk zijn aan nul.


De huidige beleidsmaatregelen schieten sterk tekort om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. De CO2-uitstoot neemt wereldwijd nog steeds toe. Bovendien liggen de voorgestelde beleidsmaatregelen nog mijlenver van wat nodig is om de uitstoot drastisch te verminderen. Met de voorstellen die momenteel op tafel liggen, stevent de wereld af op meer dan 3 graden opwarming tegen het eind van de eeuw. Dat klinkt misschien weinig, maar de gevolgen zijn enorm.


Economisch voordeliger

Actie tegen klimaatverandering is economisch gezien veel voordeliger dan geen actie ondernemen. Op langere termijn liggen de kosten van niets doen veel hoger dan de investeringen om de uitstoot sterk te laten afnemen. Niets doen leidt tot enorme kosten, onder andere door schade van overstromingen, stormen en bosbranden. Extreme droogtes en daaruit volgende voedseltekorten kunnen in vele landen sociale onrust veroorzaken en tot wereldwijde migratie leiden.


Aandacht voor een rechtvaardige verdeling van de kosten en opbrengsten

van de transitie is noodzakelijk om een klimaatstrategie op koers te houden


De overgang naar een uitstootvrije maatschappij is daarentegen economisch veel voordeliger en brengt zelfs extra jobs met zich mee. Bovendien bedragen de directe subsidies voor fossiele brandstoffen wereldwijd jaarlijks meer dan 500 miljard dollar. Dit bedrag, of zelfs slechts een gedeelte ervan, zou bijvoorbeeld de overgang naar een koolstofneutrale maatschappij vergemakkelijken.


Kennis en technologieën om klimaatopwarming te beperken tot (ruim onder) 2 graden bestaan reeds. Het vereist nu in de eerste plaats de politieke moed om de nodige structurele maatregelen te nemen en voluit in te zetten op de overgang naar een maatschappij zonder uitstoot van broeikasgassen. De transitie zal immers enkel mogelijk zijn als onder andere de voorziening van hernieuwbare energie snel en sterk wordt uitgebouwd, gebouwen energiecentrales worden in plaats van energieverslinders, de mobiliteit hervormd wordt, ontbossing hier en elders wordt tegengegaan en bomen worden aangeplant waar mogelijk, en als ook de uitstoot veroorzaakt door de enorme veestapel aangepakt wordt.


Deze investeringen bieden bovendien de kans op positieve verandering op allerlei andere vlakken. Denk bijvoorbeeld aan zuiverdere lucht en voldoende voedsel en drinkbaar water voor iedereen. Tenslotte is expliciete aandacht voor een rechtvaardige verdeling van de kosten en opbrengsten van de transitie noodzakelijk om een klimaatstrategie op koers te houden. Bij sociaal averse gevolgen veronderstellen rechtvaardige klimaatambities ook een aanscherping van het sociaal beleid.


Het is hoog tijd voor verandering. En om alles te veranderen, hebben we iedereen nodig! De noodzakelijke emissiereducties kunnen enkel gerealiseerd worden wanneer effectieve en doordachte politieke maatregelen en gedragsveranderingen hand in hand gaan.


Ruim drieduizend ondertekenaars, onder wie de vijf Vlaamse rectoren (Antwerpen, Gent, Hasselt en Brussel).


De volledige lijst vindt u hier.


De Morgen


vrtNWS

Top



SiteLock